- Tết Đoan Ngọ là gì?
Tết Đoan Ngọ (端午节), còn được gọi là “Lễ hội Thuyền Rồng” (龙舟节), là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng của Trung Quốc, được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm. Đây là một ngày lễ có lịch sử hơn 2.000 năm và vẫn được gìn giữ cho đến ngày nay.
Ngoài tên gọi “Lễ hội Thuyền Rồng”, Tết Đoan Ngọ còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như Đoan Dương Tiết (端阳节), Ngọ Nhật Tiết (午日节), Ngũ Nguyệt Tiết (五月节) hay Dục Lan Tiết (浴兰节).
- Truyền thuyết về Tết Đoan Ngọ
Khi nhắc đến Tết Đoan Ngọ, người ta thường nghĩ ngay đến câu chuyện về Khuất Nguyên (屈原) – nhà thơ yêu nước nổi tiếng của nước Sở thời Chiến Quốc.
Theo truyền thuyết, Khuất Nguyên là một vị quan trung thành, luôn hết lòng vì đất nước. Khi chứng kiến quê hương bị quân địch xâm lược và rơi vào cảnh suy vong, ông vô cùng đau buồn. Cuối cùng, ông đã ôm đá và nhảy xuống sông Mịch La tự vẫn để thể hiện lòng yêu nước của mình.
Nghe tin Khuất Nguyên gieo mình xuống sông, người dân địa phương đã lập tức chèo thuyền đi tìm kiếm và cứu ông. Đồng thời, họ ném những nắm cơm xuống sông với mong muốn cá tôm sẽ ăn cơm thay vì làm tổn hại đến thi thể của ông.
Về sau, những hành động này đã dần trở thành hai phong tục nổi tiếng nhất của Tết Đoan Ngọ là đua thuyền rồng và ăn bánh ú (zongzi).
- Đua thuyền rồng – Hoạt động tiêu biểu của Tết Đoan Ngọ
Đua thuyền rồng là một trong những hoạt động truyền thống quan trọng nhất trong dịp Tết Đoan Ngọ ở Trung Quốc, đồng thời cũng là hoạt động mang tính biểu tượng của ngày lễ này.
Phong tục đua thuyền rồng bắt nguồn từ hoạt động tưởng niệm Khuất Nguyên trong thời cổ đại. Theo thời gian, hoạt động này đã phát triển thành một môn thể thao có tính cạnh tranh cao và mang giá trị thưởng thức lớn.
Trong các cuộc thi, các đội tham gia sẽ cùng ngồi trên những chiếc thuyền dài và hẹp được trang trí đầu rồng, đuôi rồng vô cùng bắt mắt. Các thành viên phối hợp nhịp nhàng, dùng mái chèo đưa thuyền lao nhanh trên mặt nước để tranh tài và giành chiến thắng.
- Phong tục ăn bánh ú (粽子)
Nguồn gốc bánh ú
Bánh ú (粽子 – zòngzi) đã xuất hiện từ rất sớm, ngay từ thời Xuân Thu. Ban đầu, loại bánh này được dùng làm lễ vật để cúng tế tổ tiên và thần linh.
Đến thời nhà Tấn, bánh ú đã trở thành món ăn truyền thống không thể thiếu trong dịp Tết Đoan Ngọ. Trải qua hàng nghìn năm phát triển, bánh ú không chỉ là một món ăn dân gian mà còn trở thành một trong những biểu tượng văn hóa đặc sắc nhất của người Trung Quốc.
Theo truyền thuyết dân gian, bánh ú còn được xem là món ăn dùng để tưởng nhớ Khuất Nguyên. Vì vậy, đây được coi là một trong những món ăn truyền thống mang giá trị văn hóa sâu sắc nhất trong lịch sử Trung Hoa.
Bánh ú Gia Hưng – Đại diện tiêu biểu
Trong số rất nhiều loại bánh ú nổi tiếng tại Trung Quốc, bánh ú Gia Hưng (嘉兴粽子) của tỉnh Chiết Giang được xem là tiêu biểu nhất.
Phong tục ăn bánh ú đã được duy trì liên tục suốt hàng nghìn năm. Vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm, các gia đình Trung Quốc thường chuẩn bị gạo nếp, rửa lá gói bánh, ngâm nguyên liệu và cùng nhau gói bánh ú để đón Tết Đoan Ngọ.
Ở Trung Quốc hiện nay có hai loại bánh ú là bánh ú mặn và bánh ú ngọt.
| Tiêu chí | Bánh ú mặn (咸粽子) | Bánh ú ngọt (甜粽子) |
| Khu vực phổ biến | Quảng Đông, Phúc Kiến, Đài Loan và các tỉnh miền Nam Trung Quốc | Bắc Kinh, Thiên Tân, Sơn Đông và các tỉnh miền Bắc Trung Quốc |
| Nguyên liệu chính | Gạo nếp | Gạo nếp và kê vàng (đại hoàng mễ) |
| Lá gói | Lá tre hoặc lá chuối | Lá sậy hoặc lá cọ |
| Hương vị | Mặn, đậm đà | Ngọt thanh |
| Nhân bánh phổ biến | Thịt ba chỉ, lòng đỏ trứng muối, nấm hương, đậu phộng… | Táo tàu ngào mật, đậu đỏ nghiền, táo đỏ, mứt trái cây… |
| Đặc trưng | Đậm chất ẩm thực miền Nam Trung Quốc | Đặc trưng khẩu vị miền Bắc Trung Quốc |
- Phong tục treo ngải cứu và xương bồ
Vào dịp Tết Đoan Ngọ, người dân thường treo ngải cứu (艾草) và xương bồ (菖蒲) trước cửa nhà hoặc bên trong phòng.
Theo quan niệm dân gian, cả ngải cứu và xương bồ đều mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, trừ điều xấu và bảo vệ sức khỏe. Người xưa tin rằng việc treo hai loại cây này có thể giúp phòng tránh dịch bệnh, tai họa, đồng thời mang lại sự bình an cho cả gia đình.
Vì vậy, đây đã trở thành một phong tục truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
- Tết Đoan Ngọ ở các quốc gia khác
Hàn Quốc
Tại Hàn Quốc, Tết Đoan Ngọ chủ yếu gắn liền với các nghi lễ tế thần và cầu mong mùa màng bội thu.
Các hoạt động truyền thống thường thấy gồm:
- Múa kịch mặt nạ
- Trò ném tên vào bình (đầu hồ)
- Đấu vật
- Đánh đu
- Các trò chơi dân gian khác
Nhật Bản
Tại Nhật Bản, Tết Đoan Ngọ ban đầu được gọi là “Ngày hội Bé trai” (男孩儿节), sau này dần trở thành Ngày Thiếu nhi như hiện nay.
Trong ngày này, người Nhật cũng có phong tục ăn bánh ú. Ngoài ra, để cầu mong các bé trai khỏe mạnh và trưởng thành, các gia đình thường treo cờ cá chép (鲤鱼旗) trước cửa nhà và trưng bày búp bê võ sĩ Samurai.
Cờ cá chép tượng trưng cho ý chí kiên cường, sự dũng cảm và khát vọng vươn lên trong cuộc sống.
Việt Nam
Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam còn được gọi là “Tết diệt sâu bọ”.
Lễ tết này bắt nguồn từ phong tục phòng trừ sâu bệnh và bảo vệ sức khỏe của xã hội nông nghiệp xưa. Người dân tin rằng đây là thời điểm thích hợp để thanh lọc cơ thể và cầu mong sức khỏe cho cả gia đình.
Trong ngày này, người Việt thường:
- Ăn bánh ú và cơm rượu nếp.
- Cúng tổ tiên.
- Đeo dây ngũ sắc hoặc vật may mắn cho trẻ em.
- Cầu mong sức khỏe, bình an và mùa màng thuận lợi.
- Kết luận
Tết Đoan Ngọ là một trong những lễ hội truyền thống lâu đời và giàu ý nghĩa văn hóa của các quốc gia Đông Á. Không chỉ gắn liền với truyền thuyết về Khuất Nguyên, ngày lễ này còn phản ánh tín ngưỡng dân gian, đời sống nông nghiệp và khát vọng về sức khỏe, bình an, hạnh phúc của con người.
Dù trải qua hơn hai thiên niên kỷ lịch sử, những phong tục như đua thuyền rồng, ăn bánh ú, treo ngải cứu hay các hoạt động văn hóa đặc sắc tại nhiều quốc gia vẫn được gìn giữ và tiếp tục trở thành cầu nối giữa quá khứ với hiện tại.
